O dönemde Kerkük Türkmenleri ile Kürtleri, Irak’n bu stratejik bölgesinde, kendi toplumlarnn varlğn karşlkl olarak tanmakta ve Irak yurttaşlar olarak İnsan Haklarnn geliştirilmesi amacnda idiler. Ne zaman ki Kerkük’te oturan kimi kürt politikac ve aydn Türkmenlerin Kerkükte çoğunluk olmadklarn ileri sürmeye başladlar, anlaşmazlklar da başlad.

19 mart 1932 tarihli Milletler Derneği Bildirgesi 30 Mart 1932 de Irak hükumetince kabul edildi

Bildirge’nin 4.maddesinin 2.paragraf “Irak’ta rk, din ve dil bakmndan aznlk olanlarn dengeli temsilini sağlayacak bir seçim sistemi garantisi” vermekteydi.

5.paragraf’ta “Irak hükumetince resmi dilin arapça olarak benimsenmesi”ne karşn, 9.madde kapsamnda “kürt ve türk dillerinin kullanm ile ilgili kimi özel düzenlemelerden ve “tüm Irak vatandaşlarna uygun kolaylklar sağlanmas”ndan, böylece “resmi dilden ayr olarak konuşma ve yazşmalarda resmi değil, ama anadilin kullanlmas”ndan sözedilmektedir.

9.Madde’nin 1. Paragrafnda, “Irak yönetiminin, Türkmen nüfusun çoğunluğunu oluşturan Kifri ve Kerkük illerinde, resmi dil arapça’nn yansra Kürtçe ve Türkçe’nin yanyana kullanmn dikkate almas” belirtilmektedir.

2. Paragraf’ta “sözkonusu bölgelerde memurlarn Kürtçe ve Türkçe‘yi gereği gibi bilmelerini istemekte”dir.

Oysa, 2004 geçici anayayas Türkmen toplumuna kültürel haklar tanmasna karşn, Türkmeleri küçük bir aznlk olarak görmekte, Irak’n etnik olarak Arap ve Kürtlerle birlikte 3.büyük grup olduğunu kabul etmemektedir. Türkçeyi resmi dil olarak kabul etmeyip, parlamento’da veto hakkn da vermemektedir

Irak’ta Türkmenleri 3. büyük etnik grup olarak görmemek, Türkmenlerin tarihsel olarak yerleşik bulunduklar yer olan Kerkük bölgesinde saysal olarak önemsiz olduğu sonucuna dayanmaktadr.

Herşeyden önce, herhangi bir topluluğun doğal haklarnn, onlarn politik gücü ya da nüfuslarnn büyüklüğüne doğrudan bağl olmadğ İnsan Haklari Evrensel Beyannamesine de uygun olup, bir etnik grubun saysal büyüklüğü onun bu haklarn elde edebilmesi için temel görülmemelidir.

Kald ki, bugüne değin yaplan saymlar ve nüfus tahminlerinin Türkmenler’in gerçek saysn vermediği ortadadr..

Irak’ta birbirini izleyen hükumetler, nüfus saymlarnda Irak’taki Türkmenleri gerçekte olduğundan daha az göstermek için çaba harcamşlardr. O nedenle Irak nüfusu ile bilgiler ve özellikle de Türkmenler’in saysal oranlarnn gerçeği yanstmadğ söylenebilir.

Irak Türkmenleri’nin saysal boyutunu belirlemek için Irak hükumetinin verileriyle baslayalim:1957 nüfus saymnda Türkmenler 136 800 olarak verilmiştir

Bu rakam veri alsak bile, nüfus artşn dikkate alarak 2001’de Türkmenler’in 500 000 kişiden az olamayacaklar ortaya konabilir. Kaldi ki bu da gerçek değildir. Çünkü sadece Telafar’da 250 000 Türkmen yaşamakta olup, oradaki nüfusun çoğunluğunu oluşturmaktadr. Öte yandan Musul, Erbil, Altun Köprü, Taza Hurmatu, Dahok, Tuz Hurmatu, Kifri, Karatepe, Haneken, Mendeli ve Kerkük çevresindeki onlarca köyde Türkmenler oturmaktadrlar.

1958 Darbesi’nin olumlu etkisiyle, 1959’da Türkmen nüfusun 567 000 olduğunu Irak hükumeti de kabul etmişti. Kerkük’te Türkmenlerin çoğunluk olmadğn ileri süren yazarlar 1957‘deki doğru olmayan nüfus saymna dayanmaktadrlar. Bu yazarlar ve kimi tarihçiler, 1959 verilerini almadklar gibi, ne istatistiksel düzeltme yöntemlerini uygulamakta ve ne de rakamlar doğru dürüst incelemektedirler

Başka resmi verilerin olmayş nedeniyle, 1959 hükumet raporundaki veriler baz alnarak ve kimi istatistiksel yöntemler kullanlarak, Irak’taki Türkmenler’in 2000’lerde 1 904 226 saysna ulaştklar sonucu elde edileblir.

Bu rakam, Irak’taki nüfus artş hznn 1950, 1960 ve 1970’lerde % 3.2, 1980’lerde % 2.6 ve 1990’larda %2.4 ve 1993’te %2.3 olduğu gerçeğinden hareketle elde edilmiştir.

Ayn teknikler kullanlarak Irak Türkmenlerinin saysnn 2005 ylnda 2.202.343 olduğu kolaylkla ileri sürülebilecektir.

Irak’n etnik yaps ve Kerkük bölgesinin tarihsel kaltna ilişkin tüm çarptmalar, bölgede ekonomik ve politik olarak hükum sürmek isteyen güçlerce yaplmaktadr. Oysa, Irak Türkmenleri Irak’n bütünlüğünü istemekte ve bunu savunmaktadrlar. Etnik gruplarn saysal büyüklüğüne bakmakszn hak, hukuk ve adalet bağlamnda eşitlikten yanadrlar.

Bu bağlamda, Irak hükumetinden beklentilerimiz aşağdaki gibi sralanabilir:

1° Gelecek anayasa’da Arap ve Kürt’ler ile birlikte Türkmelerin üçüncü büyük etnik grup olarak tannmas

2° Uluslararas sözleşmelere uygun olarak Türkmenler’e sivil ve politik haklarnn verilmesi

3°Türkçe’nin, Arapça ve Kürtçe ile birlikte üçüncü resmi dil olarak kabul edilmesi

4°Türkmenler’in Parlamentoda veto hakknn olmas

Türkmenler’in Irak’n kuruluşunda üç kurucu ögeden biri olduklar unutulmamaldr.

Nihat Bayatl

Paris Irak’l Türkmenler Derneği Başkan